Jak sprawdzić dostępność pliku PDF

Plik PDF może być równie niedostępny jak strona internetowa: zeskanowany obraz bez tekstu, brak nagłówków, kolejność czytania skacząca między kolumnami, tabele, przez które czytnik ekranu nie przejdzie. Do sprawdzenia pliku PDF potrzebny jest checker dostępności PDF i kilka kontroli ręcznych. Dwa najczęściej używane checkery to Accessibility Checker w Adobe Acrobat Pro i darmowy PAC od axes4. Oba testują według PDF/UA (ISO 14289) i części WCAG.

Jedna rzecz na początek: Pandus sprawdza strony internetowe, a nie treść plików PDF. Nasz WCAG checker testuje stronę HTML, która prowadzi do pliku PDF, a nie sam plik. Ta strona wyjaśnia, jak sprawdzić pliki PDF. To ogólne informacje, a nie porada prawna.

Jakie zasady dotyczą plików PDF

PDF/UA (ISO 14289)

PDF/UA – PDF for Universal Accessibility – to norma ISO dla dostępnych plików PDF. Określa, jak plik musi być zbudowany, aby technologie wspomagające mogły z niego korzystać: kompletna struktura znaczników, określona kolejność czytania, prawdziwy tekst z czcionkami mapowanymi na Unicode, teksty alternatywne dla ilustracji, tytuł i język dokumentu.

• ISO 14289-1 (PDF/UA-1) opiera się na PDF 1.7 (ISO 32000-1); aktualne wydanie pochodzi z 2014 r.
• ISO 14289-2 (PDF/UA-2), opublikowana w 2024 r., opiera się na PDF 2.0 (ISO 32000-2).

Matterhorn Protocol organizacji PDF Association zamienia wymagania PDF/UA-1 w listę sprawdzalnych warunków błędu; opierają się na nim checkery takie jak PAC.

WCAG i rozdział 10 EN 301 549

WCAG napisano dla treści internetowych, ale kryteria sukcesu stosuje się także do dokumentów. W Unii Europejskiej norma zharmonizowana EN 301 549 ma osobny rozdział 10 dla dokumentów spoza sieci, który przejmuje większość kryteriów WCAG na poziomach A i AA dla dokumentów takich jak PDF, pliki Word i arkusze kalkulacyjne. W świetle Europejskiego aktu o dostępności plik PDF, którego potrzebują klienci – regulamin, faktura, instrukcja produktu, potwierdzenie rezerwacji – jest częścią usługi.

W USA Section 508 stosuje kryteria WCAG 2.0 AA do dokumentów elektronicznych agencji federalnych, dlatego szuka się też „508 compliance checker” dla PDF.

Automatyczne checkery dostępności PDF

Adobe Acrobat Pro: Accessibility Checker

Acrobat Pro zawiera Accessibility Checker oraz narzędzia dostępności do poprawiania znaczników i kolejności czytania. Należy otworzyć plik PDF, otworzyć narzędzia dostępności, uruchomić pełne sprawdzenie i wybrać opcje. Każda reguła w wyniku ma jeden z czterech statusów: Passed (zaliczona), Skipped by user (pominięta przez użytkownika), Needs manual check (wymaga ręcznego sprawdzenia) lub Failed (niezaliczona). Panel prowadzi do wskazówek naprawy każdego problemu, a raport można zapisać.

Warto pamiętać, że:

• checker nie odróżni treści istotnej od dekoracji, więc każde znalezisko trzeba przejrzeć;
• punkty Needs manual check – np. logiczna kolejność czytania i kontrast kolorów – należą do Państwa;
• checker jest funkcją Acrobat Pro, który jest produktem płatnym.

PAC (PDF Accessibility Checker)

PAC, wydawany przez axes4, to darmowy program na komputery, dostępny od 2010 r. Aktualne wydanie to PAC 2026. Działa w systemach Windows 10 i 11 (z .NET Framework 4.8 lub nowszym) i instaluje się bez uprawnień administratora. PAC testuje według PDF/UA i WCAG, implementuje Matterhorn Protocol i dodaje kontrolę wizualną, a od wydania 2026 – kontrole wspomagane przez AI. Jego rozwój finansuje niemieckie Federalne Ministerstwo Pracy i Spraw Socjalnych. Do pobrania: pac.pdf-accessibility.org.

Inne możliwości

PDF/UA sprawdza też kilka innych narzędzi i bibliotek, np. otwarty walidator veraPDF dla PDF/UA-1. Aplikacje biurowe, takie jak Word, mają własne narzędzia do sprawdzania dostępności; poprawienie dokumentu źródłowego przed eksportem jest zwykle łatwiejsze niż naprawa pliku PDF.

Kontrole ręczne, których nie zrobi żaden checker

Automatyczne checkery PDF potwierdzają, że znaczniki istnieją; nie ocenią, czy mają sens. Ręcznie należy sprawdzić:

1. Prawdziwy tekst. Zaznaczyć tekst kursorem. Jeśli się nie da, strona jest zeskanowanym obrazem i wymaga rozpoznawania tekstu (OCR) i oznaczenia znacznikami.
2. Kolejność czytania. Przejrzeć drzewo znaczników lub widok kolejności czytania: czy odpowiada kolejności wizualnej, kolumna po kolumnie, bez stopek w środku zdania?
3. Nagłówki. Nagłówki mają znaczniki H1, H2 itd. w logicznej hierarchii, a dokument ma tytuł.
4. Teksty alternatywne. Ilustracje niosące informację mają sensowny opis; obrazy dekoracyjne są oznaczone jako artefakty.
5. Tabele. Komórki nagłówkowe są oznaczone jako nagłówki; złożone tabele są podzielone lub uproszczone.
6. Linki. Tekst linku mówi, dokąd prowadzi, a nie tylko „kliknij tutaj”.
7. Formularze. Pola mają nazwy i podpowiedzi i można je wypełnić klawiaturą w logicznej kolejności.
8. Język. Język dokumentu jest ustawiony, a fragmenty w innych językach są oznaczone.
9. Kontrast i kolor. Kontrast tekstu co najmniej 4,5:1 (3:1 dla dużego tekstu); kolor nie jest jedynym sygnałem. Pary kolorów można sprawdzić naszym narzędziem do sprawdzania kontrastu.
10. Test z czytnikiem ekranu. Otworzyć plik PDF w NVDA lub VoiceOver i przeczytać kilka stron.

Dostępne pliki PDF już u źródła

• Dokument warto pisać w Wordzie, InDesignie lub innym narzędziu z prawdziwymi nagłówkami, listami i nagłówkami tabel.
• Teksty alternatywne dodać w dokumencie źródłowym, a nie później w Acrobacie.
• Eksportować ze znacznikami: użyć opcji eksportu, która tworzy oznaczony (tagged) PDF, a potem sprawdzić go w PAC lub Acrobacie.
• W przypadku długich lub ważnych prawnie dokumentów warto rozważyć, czy klientom nie posłuży lepiej strona HTML. Stronę internetową łatwiej uczynić dostępną, dopasowuje się do telefonu i obejmuje ją monitoring serwisu.

W czym pomaga Pandus – a w czym nie

Pandus co tydzień sprawdza strony internetowe serwisu: stronę, która udostępnia plik PDF, tekst linku, język strony i wszystko inne, co się na niej znajduje. Nie otwiera, nie analizuje i nie testuje treści plików PDF. Do plików PDF proszę użyć opisanych wyżej checkerów i listy kontroli ręcznych; ogólny obraz daje poradnik jak testować WCAG, a gdy potrzebna jest deklaracja zgodności – audyt dostępności.

Najczęstsze pytania

Jak sprawdzić, czy plik PDF jest dostępny?

Uruchomić automatyczny checker, np. Accessibility Checker w Adobe Acrobat Pro lub darmowy PAC, poprawić zgłoszone problemy, a potem sprawdzić ręcznie: kolejność czytania, sensowne teksty alternatywne, nagłówki, nagłówki tabel, język i kontrast.

Co to jest PDF/UA?

PDF/UA (Universal Accessibility) to norma ISO 14289 dla dostępnych plików PDF. Część 1, PDF/UA-1, opiera się na PDF 1.7; część 2, PDF/UA-2 z 2024 r., na PDF 2.0. Określa, jak mają być zbudowane znaczniki, struktura, czcionki i metadane.

Czy istnieje darmowy checker dostępności PDF?

Tak. PAC, wydawany przez axes4, to darmowy program na komputery z Windows, który testuje pliki PDF według PDF/UA i WCAG. Accessibility Checker w Adobe Acrobat jest częścią płatnego Acrobat Pro.

Czy WCAG dotyczy plików PDF?

W praktyce tak. W UE rozdział 10 normy EN 301 549 stosuje wymagania oparte na WCAG do dokumentów spoza sieci, takich jak PDF. Plik PDF opublikowany na stronie jest też treścią tej strony dla jej odwiedzających.

Czy Pandus sprawdza pliki PDF?

Nie. Pandus sprawdza strony internetowe. Nie otwiera ani nie testuje treści plików PDF podlinkowanych z tych stron; do nich należy użyć checkera PDF.

Źródła

• axes4, PAC – PDF Accessibility Checker: https://pac.pdf-accessibility.org/en i https://pac.pdf-accessibility.org/en/download
• Adobe, Create and verify PDF accessibility (Acrobat Pro): https://helpx.adobe.com/acrobat/current/create-verify-pdf-accessibility.html
• Adobe, PDF accessibility overview: https://www.adobe.com/accessibility/pdf/pdf-accessibility-overview.html
• ISO 14289-2:2024 (PDF/UA-2): https://www.iso.org/standard/82278.html
• PDF Association, Matterhorn Protocol: https://pdfa.org/resource/the-matterhorn-protocol/